GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE KIZILCABÖLÜK

 1- Tarihi Cami ve Çeşme Kitabeleri

Kızılcabölük'te pek çok tarihi cami ve çeşme bulunmaktadır. Ancak bunların birçoğunun kitabesi mevcut değildir. Yerleşim yeri olarak en eski caminin Kavaklı Camii bir diğer adıyla Cevher Paşa Camii olduğu bilinse' de bu bilgileri doğrulayabilecek tarihi kitabe ve bir belge maalesef bize kadar intikal etmiş değildir.

a- Ebu Bekir Efendi Camii (Çarşı Camii) Kitabesi

Tarihi camilerden bir diğeri de bugün Çarşı Camii olarak bilinen camiidir. Bu caminin beratı elimizde mevcut olup o zamanki adıyla Ebu Bekir Camii'dir. Nitekim han ve hamamla birlikte bu camiye ait bir taş kitabe, yıkılan eski minarenin temelinden çıkmış ve üzerinde şunlar okunmaktadır.

          1140

Bismillahirrahmanirrahim

Yamüfettihe'l ebvab

İftah lena hayre'l-bab

Yekhamam,yekhanvakfiyye

Tamam dedi Ebu Bekir Efendi

Sene binyüzkırk tarihiyye

Bu kitabedeki Arapça ibareler Hz. Peygamber'in bir duasından alınmıştır. Anlamı şudur: ''Ey kapıları açan Allahım! Bize hayır kapılarını aç.'' H. 1140 tarihi M. 1727'ye karşılıktır.

Ebu Bekir camiinin H.1330 (M.1912) yılına ait Padişah Sultan Reşat Tuğrasını taşıyan beratı da şudur. (Beratın aslı Tavas Müftülük arşivindedir. )

OKUNUŞU

Hüve'l-mu'in

Sultan Reşad'ın tuğrası  

Nişan-ı şerif-i sultani ve tuğrây-ı garrây-ı cihân-sitân-ı hakani nefeze bi'l-avni'r Rabbani hükmü oldur ki Evkaf-ı mülhakadan evvelce Vakıflar Kazasına ve elyevm Tavas Kazasına tabi Kızılcabörklü Karyesinde kain Ebubekir Efendi Cami'i şerifinde yevmi üç akçe vazife ile hitabet cihetinin mutasarrıfı Hasan b. Hasan'ın bilâ veled fevtiyle mahlûlünden lede'l-imtihan ehliyeti nümâyân olan işbu rafi'-i tevki' refi'ü'ş-şan-ı hâkani Osman b. Mustafa zide salâhu uhdesine tevcihi iş'ar-ı mahalli ve Mahkeme-i Evkafın ilamı üzerine makam-ı Nezaret-i Evkaf-ı Humâyun'umdan bâ-telhis  lede'l-arz bin üç yüz otuz senesi cumâdelahıresinin on yedinci günü şeref-sunuh ve sudûr eden hatt-ı humayûn-ı şevket-makrûn-ı şahanem mucibince hitabet-i mezûkre mûmaileyhe tevcih olunmağım bu berat-ı humayûnumu verdim ve buyurdum ki, mûmaileyh sâlifü'z-zikr hitabet cihetine vazife-i mersûmesiyle bilâ kusur edâ-yı hizmet etmek ve terk ve tekâsül eder ise ref’inden âhara verilmek şartıyla mutasarrıf ola. Tahriren fi'l- yevmi's-sâni ve'l-ışrin min şehr-i Recebi şerif sene selâsin ve selâsemie ve elf(7 Temmuz 1912)

Be-mahrûse-i Kostantıniye

Evkaf-ı Hümayun Hazine-i Celilesine mahsus

Berat-ı Aıişan almak içün varakadır.

Yalnız on kuruştur .

ANLAMI

Allah yegane yardımcıdır.

Sultan Reşad'ın Tuğrası

Allah'ın yardımını kazanmış, bütün cihanın gösterişli hakanlık tuğrasının ve yüce saltanat nişanının sahibi Sultan'ın hükmü şudur ki:

Daha önce mülhak evkafa bağlı vakıflar kazasına ve bugün Tavas kazasına bağlı Kızılcabörklü köyünde , bulunan Ebubekir Efendi Cami'i şerifinde günde üç akçe ile hitabet görevini yürüten Hasan b. Hüseyin'in çocuksuz olarak vefatıyla boş kalan, imtihanı kazanarak ehliyeti haiz olan iş bu Şanı yüce Hakan'ın ulu mührüyle, Mustafa oğlu Osman'ın (Allah esenliğini artırsın uhdesine verilmesi, mahalli bildirim ve Evkaf mahkemesinin ilamı üzerine Evkaf-ı Hümayun Nezaretine gelen arz üzerine yapılan telhisle 1330 senesi Cemayizelahir ayının 17. günü (3 Haziran 1912 Pazartesi) şerifle vaki olan ve meydana çıkan yüce ve şahane hatt-ı hümayun gereği, anılan hatiplik görevi adı geçen şahsa verilmesine dair emrimi verdim ve buyurdum ki, adı geçen şahıs yukarıda belirtilen hatiplik görevini kusursuz bir şekilde hizmet etmesi, şayet vazifeyi ihmal ve terk ederse, görevin ondan alınarak bir başkasına verilmek şartıyla, yürütmesine 1330 senesinin Recep ayının 22. gününde yazıldı.(7Temmuz 1912 Pazar)

Yazıldığı Şehir :

Kostantıniyye (İstanbul)

Padişah vakıfları hazinesine mahsus yüce beratı almak için varakadır. Kıymeti on kuruştur .

b- Hanönü Camii Kitabesi

Üzerinde kitabesi olan tek cami budur. Kitabeye göre 1697'de Köse Mehmet Ağa'nın kızı Ümmü tarafından yaptırılmış bilahere bir sene sonra babası da minberini koydurmuştur.

Kitabenin aslı aşağıdadır.

Vazı-i kadim tarih-i arabiyye

Bin yüz dokuz ismi Ümmiyye

Vâzı-i minber nâm aldı Köse Mehmet Ağa

Bin yüz on idi tarihiyye

Ümmi binti Mehmet Ağa dendi zâtın

Bâis-i rahmet olsun bihavan fâtiha

Caminin yapılışı : H. 1109 = M. 1697 (Köse Mehmet Ağa Kızı Ümmü)

Minberin yapılışı: H.1110 = M.1698 (Köse Mehmet Ağa)

C- Sıyrat (Sığır-at) Çeşmesi kitabesi

Yakın bir zamana kadar bu çeşme faal haldeydi. Ancak çeşmenin yerinin değiştirilmesi hasebiyle tek parça oyma taştan yapılmış çeşme ve onun kabartma kitabesi uzun süre yol ortasında atıl halde kaldı. O zaman ilgililere korumaları için haberdar etmiş ve üzerindeki kitabeyi okuyup notlarım arasına almıştım. Ancak fotoğraf makinam yanımda olmadığı için resimleyememiştim. Çeşme ve kitabenin nerde olduğunu bugün bilen yoktur. Üzerindeki kitabe şudur:

Ve Men lem yeşa'      1  2  9  2

Maşa Allahu kane

lem yekun               Maşa Allah el-hayru ma'htarehullah

Sahibu'l-Hayrat ve'l hasenat

Himmet oğlu el-hac Ömer Ruhuna

Rızaen lillahi'l-fatiha  88

Bugünkü Türkçe'yle ifade etmek istersek çeşmenin üzerindekilerin anlamı şudur: 1292 Rumi =1876 Miladi yılında yapılmıştır. Arapça ifadelerin anlamına gelince sol taraftaki: Allah dilemezse olmaz. Sağ taraftaki: Allah dilerse olur. Ortadaki Allah dilerse hayır O'nun seçtiklerindedir.

d- Dere Camii Çeşmesi (= Dere Çeşmesi)

Köleoğlu Hacı Hüseyin eşi Ümmühan tarafından yaptırılan çeşmedir.

1222 Hicri tarihlidir. 1806 Miladi tarihe karşılıktır. Üzerindeki kitabesinde şunlar yazılıdır:

Akıttı âb-ı hayat gibi ırmağı

Firdevs-i a'la olsun durağı

Sahibü'l hayrat Hacı Hüseyin zevcesi

Ümmühan ruhu içün Fatiha

Sene 1222

e- Beyler Çeşmesi (Köleler Çeşmesi)

Köleoğlu Hacı Hüseyin tarafından yaptırılan çeşmedir. Eşinin yaptırdığı çeşme ile aynı suyu akıtmaktadır. Ondan bir sene sonra yaptırılmıştır. Kitabeye göre yapılış tarihi : Hicri 1223 = Miladi 1807 dir. Kitabesi şöyledir:

Sahibü'l hayrat merhum Köleoğlu

Hacı Hüseyin ruhu içün Fatiha

Sene 1223

f- Yeni Çeşme

Kızılcabölük’ün güneyindeki ovada bulunan bu çeşme eski Tavas ağalarından Salih Ağa’nın annesi Hatice Hanım için yaptırdığı çeşmedir.Yekpare bir taş üzerine kabartma kitabesi bu çeşme maalesef define arayıcılarının gadabına uğramıştır. Üzerindeki kitabeden anlaşıldığına göre: Çeşme Hicri 1249’da yani Miladi 1833 yılında yaptırılmıştır. Kitabesi şöyledir:

1249

Sahibü’l hayrat ve’l hasanat

(…) Salih Ağa validesi Hatice

Hatun Ruhu içün

Fatiha

g- Çayırlık Çeşmesi  

Çayırlık Camii'nin duvarına bitişik dere kenarında üzeri örtülü olan bu çeşme, kitabeye göre mahalle sakinleri tarafından imece usulü yapılmıştır. 1282 Rumi = 1866 Miladi tarihte yapılan bu çeşmenin kitabesi şöyledir:

1282

Sahibü'l hayrat

Ve'l hasenat

Ale'l ittifak

Yapılan çeşme

Hak kabul eyleye

h- Küçük Kemer Köprü (Çıralıoğlu Köprüsü) Kitabesi

      Kavaklı Camii'nin karşısındaki büyük kavak ağacının güneyindeki dere üzerindeki eski köprüye ait olduğu anlaşılan ve şimdi derenin yan duvarına monte edilmiş olarak duran kitabeye göre, eski Küçük Kemer adı verilen köprüyü Çıralıoğlu Hasan Hüseyin yaptırmıştır. Tarihi 1328 Rumi = 1912 Miladi'dir. Kitabe şöyledir:

Maşaallah

Sahibü'l hayrat ve'l hasenat

Çıralıoğlu Hacı Hasan Hüseyin

Ramazan           Sene 1328

Not:Bu yazı Prof. Dr. İsmail YAKIT Hocamızın yazmış olduğu Arşiv Belgelerinde Kızılcabölük adlı kitabından alınmıştır.